براى شناخت نظر قدما دربارهء علوم و تقسيمات آن سودمند به نظر مىآيد . بعدازين مقدمه شمس الدين ببحث دربارهء « علوم اواخر ، متضمن هشتاد و پنج علم كه آن برسى و شش فن نهاده شده » و سپس دربارهء « علوم اوايل متضمن هفتاد و پنج علم كه آن بر سىوسه فن نهاده شده » قيام كرده و هر « فنّ » را بفصولى تقسيم نموده است . 43 - حمد اللّه مستوفى « 1 » حمد اللّه ( يا : حمد ) « 2 » بن تاج الدّين ابى بكر بن حمد بن نصر مستوفى قزوينى از مشاهير مورّخان ايران و از مؤلّفان و شاعران قرن هشتم هجريست . وى از يك خاندان كهن مستوفيان قزوينست كه نسبت آن به حرّ بن يزيد رياحى مىكشيد و جدّ چهاردهم او فخر الدوله ابو منصور كوفى در سال 223 هجرى با سپاهيانى بحكومت قزوين منصوب و مأمور شد و از آن پس خاندانش در همان شهر باقى ماند و افراد آن بوراثت مدتها متصدّى حكومت قزوين بودند تا آنكه در دورهء تسلط غزنويان بر عراق با سمت استيفا در آن

--> ( 1 ) - دربارهء او رجوع شود به : * مقدمهء آقاى دكتر عبد الحسين نوائى بر تاريخ گزيده چاپ تهران 1336 شمسى * تاريخ مفصل ايران ( عهد مغول ) ، عباس اقبال ، چاپ دوم ص 523 * از سعدى تا جامى چاپ دوم ص 125 - 142 * همين كتاب و همين مجلد ص 281 * حبيب السير ، چاپ تهران ج 3 ص 221 * اشارات حمد اللّه مخصوصا در موارد مختلف از تاريخ گزيدهء او ( 2 ) - اين اسم در پاره‌يى از نسخ قديم تاريخ گزيده « حمد » و در بعض ديگر « حمد اللّه » ضبط شده و بهرحال ضبط ثانوى فعلا مشهور و متداولست .